نگاهباني از فرهنگ به معناي نگهداري از مرزها و هويت است
شهداد حیدری - با فرهنگ و آيينهاست كه ميتوان مرزهاي جامعه و باورهاي مردم را شناخت. آنچه كه ايراني بودن ما را نشان ميدهد، فرهنگي است كه از ميان ما برخاسته است. پس اگر فرهنگ خود را نگاهباني كنيم، مرزها و هويت خود را نگاهداشتهايم. اما از ياد نبايد برد كه فرهنگها نياز به نو شدن و فرشكرد دارند تا بتوانند پايداربمانند و از ميان نروند.
آنچه بازگو شد بخشي از سخنان اردشير بهمردي، پژوهندهي فرهنگ، در نشست بنياد فرهنگي جمشيد جاماسيان بود. بهمردي نخست به دلبستگي اروپاييان سدههاي هفدهم و هجدهم ميلادي به شناخت فرهنگها و قومهاي گوناگون اشاره كرد و آن را زمينهساز پيدايش دانشي به نام "انسانشناسي فرهنگ" دانست. آنگاه شناخت چنين دانشي را در گرو تعريف واژهي فرهنگ برشمرد و افزود: «ادب، هنر، دانش و هر آنچه با آموختن و آموزاندن، پيوند دارد، فرهنگ ناميده ميشود. فرهنگ، ياد گرفتن و ياد دادن است و برخورداري از آن، شايستگي(:فضيلتي) براي آدمي بشمار ميرود.»
بهمردي آنگاه به ريشهشناسي واژهي فرهنگ در متن هاي كهن و باستاني ايران پرداخت و گفت: « تنها در متنهاي دورهي ميانه (سدههاي 6 و 7 ميلادي) است كه با واژهي فرهنگ برخورد ميكنيم. پيش از آن چنين واژهاي بهكار برده نشده است. زبانشناسان واژهي "فرهنگ" را از دو بخش "فر" به معناي پيش و فرا، و "هنگ"يا "سنگ" به معناي كشيدن و راندن دانستهاند و فرهنگ را پيش كشيدن يا فراكشيدن معني كردهاند. از اين روست كه ميگويند فرهنگ، آدمي را به پيش ميبرد.»
به سخن بهمردي واژهي فرهنگ در متنهاي ميانهاي همانند «خسرو قبادان و ريدك»، «كارنامهي اردشير بابكان» و «خويشكاري ريدكان»، بهكار رفته است و در متنهاي پس از آن، همانند شاهنامهي فردوسي، بارها تكرار شده است. پيشينيان چنين باور داشتهاند كه تا فرهنگ نباشد، نميتوان گام درست و بهنجاري در زندگي برداشت. از اين روست كه فردوسي، فرهنگ را برتر از گوهر و نژاد شناسانده است. از ديد مردمان گذشته، فرهنگ معناي گستردهاي داشت و دربردارندهي هنرهايي چون نقاشي، موسيقي، سواركاري و تيراندازي هم ميشد.
بهمردي سپس به دامنهي معنايي واژهي فرهنگ در نزد اروپاييان اشاره كرد و گفت: «در ادبيات اروپايي نزديك به دويست تعريف از فرهنگ شده است. اين نشاندهندهي ارزش و مفهوم فرهنگ است. اروپاييان فرهنگ را از ديدگاههاي گوناگون اجتماعي، ديني و حتا اقتصادي بررسي كردهاند و نشان دادهاند كه هيچ بخشي از زندگي آدمي نيست كه از فرهنگ تاثير نپذيرد.»
بهمردي افزود: «يكي از دانشمندان اروپايي به نام "تايلر"، در سال 1871 ميلادي، فرهنگ را با تمدن سنجيد و به اين نتيجه رسيد كه فرهنگ و تمدن، كليتي در هم تنيدهاند. تايلر، فرهنگ را دين، دانش، اخلاق و هر توانايي ديگري برميشمارد كه آدمي ميتواند بهدست بياورد. پس هنگامي كه از برتري فرهنگ سخن ميگوييم، اشارهي ما به برتري همهي آن چيزهايي است كه فرهنگ را ميسازد: همانند زبان، دين و نمونههاي ديگر. اين نيز ياد كردني است كه در سال 1972 "مايرس" فرهنگ را بخشي بازمانده از گذشتهي آدمي دانست كه بر اكنون و آيندهي او تاثير ميگذارد.»
بهمردي در ادامه افزود: «هنگام بررسي فرهنگ دو نكته را بايد همواره پيش چشم داشت: نخست پهنهي فرهنگي است و ديگر قدرت فرهنگها. هر سامانهي فرهنگي در يك زيستگاه طبيعي، زندگي ميكند. پس بيگمان محيط بر فرهنگ تاثير ميگذارد. اين تاثيرپذيري را پهنهي فرهنگي مينامند. فرهنگها هم دو گونهاند:
فرهنگهاي توانا كه پايههاي استواري دارند؛ و فرهنگهاي سست كه ناتوان و چيرگيپذيرند. پيداست كه در اين ميان، تنها فرهنگهاي نيرومند ميتوانند پايدار بمانند و دگرگون نشوند.»
اين سخنران سپس آيينها و سنتها را بخشي از فرهنگ برشمرد و گفت: «آيين، انديشه و باوري است كه پيوسته تكرار ميشود. به زبان ديگر، آيينها را ميتوان كارها و رفتارهايي دانست كه پيرامون يك باور شكل ميگيرد. براي نمونه، زرتشتيان باور دارند كه آتش، تنظيمكنندهي ذهن و روان آدمي است. پس "آتشنيايش" ميخوانند. اما در كنار چنين باور و كاري، آيينهايي هم شكل ميگيرد و جزيي از فرهنگ ميشود.»
بهمردي ارزش فرهنگ و آيينها را در پيشرفت آدمي و روشن كردن هويت او دانست و از ميان رفتن برخي از فرهنگها را نتيجهي از دست دان توان كاربردي(عقلاني) آنها برشمرد و در پايان گفت:
«فرهنگهايي هم هستند كه توان كاربردي و عقلاني دارند، اما بيم آن ميرود كه از ميان بروند يا كمرنگ بشوند. پس بايد ريشهي چنين فرهنگهايي را بيرون كشيد و توانايي كاربردي آن را به مردم نشان داد.
اگر جشنهاي گهنبار را با برگزاري آيينهاي شادمانه و دستگيري از نيازمندان و ستايش از جوانان و برگزيدگان، همراه كنيم، آنگاه ميتوانيم آيينهاي خود را نيرومندتر سازيم و به جواناني كه فلسفهي برگزاري جشنها را نميدانند، ارزش آنها را بشناسانيم.»

















نظر خود را اضافه کنید.
ارسال نظر به عنوان مهمان