روایتهای دوران گذشته از سیاوش
مژگان بدیعی - سیاوش نامش به معنای پهلوان سیاه یا صاحب اسب سیاه است و از دو بخش سیا( سیاه) و ارشن ( پهلوان) یا وخش ( اسب نر) تشکیل یافته است.
در متون پهلوی و اوستا بارها نامش تکرار شده اما فاقد شرح و بسطی است که بعدها در متون عصر اسلامی در موردش به چشم می خورد. او یکی ازهشت شاه کیانی است که صاحب فره ایزدی دانسته شده اند.
او به دلیل داشتن همین فره ، همچون سایر شاهان فرهمند، چست و چالاک، دلاور و پهلوان، پرهیزگار ، و بزرگ منش دانسته شده است.
به این نکته اشاره شده است که افراسیاب قاتل سیاوش نامور است و او را به ناجوانمردی کشته است .
هرچند در متون کهن اوستایی اشاره ها به سیاوش به همین اندک منحصر می شود، اما در روایات پهلوی و بندهش ، استخوان بندی روایت مفصل شاهنامه را می توان بازیافت. در این متون به این نکته اشاره شده که سیاوش به دلیل خیانت و بدخواهی سودابه- به پهلوی : سوتاپیه،سوتاپک- به توران گریخت و با دختر افراسیاب ازدواج کرد. افراسیاب به قدری به او ارج می نهاد که سرزمین خوارزم را به وی بخشید. اما در اثرخیانت اطرافیانش ، در نهایت سیاوش را با ناجوانمردی به قتل رساند.
در روایتهای پهلوی به این نکته هم اشاره شده که از خون سیاوش که بر خاک چکیده بود گیاهی رویید که خون سیاوشان نام گرفت . به ویژه در بندهش به کردار سیاوش در مقام شاهی سازنده بسیار اشاره شده است و او همان کسی دانسته شده که دو شهر اسطیری سیاوشگرد و گنگ دژ را بر ساخت. شهرهایی که به سرنمون هایی از شهر آرمانی در آسمان و زمین می مانند.
روایتهای دوران اسلامی ، گذشته از شاهنامه که شکوهمندترین و مفصل ترین روایت از سیاوش را به دست می دهد، تکرار همین عناصر متون پهلوی است. تنها در مورد کنش سازنده ی او شرح بیشتری آمده است.نرشخی در تاریخ بخارا می گوید که ارگ بخارا را سیاوش ساخته است. و مسعودی وی را بنیانگذار شهرهای این قلمرو دانسته اند و هم به قول بیرونی مردم این
شهرها مبدا تاریخ خود را از ورودش به این منطقه محاسبه می کرده اند. همچنین به روایت هم او، در این منطقه جنسی از عقیق سرخ و زیبا وجود داشته که آن را " خون سیاوش" می نامیده اند.
در متون اسلامی در مورد آیین سوگ سیاوش نیز اشاره هایی وجود دارد . نرشخی می گوید که گور او در دروازه ی غوران بخارا قرار دارد و مکانی مقدس است. به روایت او، مغان در هر نوروز پیش از طلوع آفتاب برای سیاوش یک خروس قربانی می کنند و به روایتی دیگر ، برایش مراسم سوگواری برگزار می کنند که " گریستن مغان" نام دارد.
در تاریخ گزیده نیز آمده که رسم کبود پوشیدن و فرو گذاشتن موی سر رسمی است که از دوران سیاوش و به یادبود سوگ او در ایران زمین رواج یافت. از سی لحن باربد در موسیقی کهن ایرانی ، یکی از آنها کین سیاوش نام داشته و گویا ویژه ی شرح سوگنامه های این پهلوان بوده است.
در اوستا سیاوش بکی از شاهان کیانی دانسته شده و داستانش چنین بوده که در گرماگرم درگیری های میان ایران و توران، به دست افراسیاب به ناجوانمردی به قتل رسیده است ، و شهید دانسته شده است.
مرگ سیاوش آغازگاه دوره ی جدیدی از نبردهای ایران و توران است که خیلی زود به دست کیخسرو می افتد ودر نهایت به کشته شدن افراسیاب و گرسیوز و سایر قاتلان سیاوش منتهی می شود.
رستم وقتی خبر مرگ سیاوش را شنید ، نخست به دربار کیکاووس رفت و کین او را از کسی که باعث در به در شدن سیاوش شده بود، ستاند.
تهمتن برفت از بر تخت اوی سوی خان سودابه بنهاد روی
ز پرده به گیسوش بیرون کشید ز تخت بزرگیش در خون کشید
به خنجر به دو نیم کردش راه نجنبید بر جای کاووس شاه
آنگاه سوگندی سترگ خورد:
به یزدان که تا در جهان زنده ام به کین سیاوش دل آگنده ام
نبیند دو چشمم مگر گرد رزم حرامست بر من می و جام و بزم
به درگاه هر پهلوانی که بود چو زان گونه آواز رستم شنود
همه برگرفتند با او خروش تو گفتی که میدان بر آمد به جوش.
1- شاهنامه
2- اسطوره شناسی پهلوانان ایرانی شروین وکیلی

















نظر خود را اضافه کنید.
ارسال نظر به عنوان مهمان