کهن ترین روایت درباره داستان آرش روایتی درباره داستان آرش 

     مژگان بدیعی - آرش ، یکی از نامدارترین پهلوانان در اساطیر ایرانی است. در اوستا اشاره هایی جسته و گریخته به او هست و بر مبنای متون یونانی و رومی می دانیم که از کهن ترین دورانها اسطوره ی او در میان ایرانیان رواج و محبوبیت داشته است.

خلاصه ی ماجرا آن است که در گرماگرم نبردهای ایران و توران، زمانی که تورانیان بر ایرانیان چیره شده بودند و منوچهر شاه ایران را در تنگنایی گرفتار کرده بودند، با این شرط صلح و آشتی را پذیرفتند که از میان ایرانیان تیراندازی به فراز کوهی که در آن لحظه سپاه ایران در آن اردو زده بودند ، برود و تیری رها کند و جای فرود آمدن این تیر مرز میان ایران و توران شود.

روایتهای گوناگون در این نکته توافقی نسبی دارند که جای این کوه در رویان قرار داشته است. در نتیجه این شرط صلح امری تحمیلی بوده که مرز ایران را در حالت عادی تا مازندران عقب می برده و بخش مهمی از سرزمین ایران را به تورانیان واگذار می کرده است.

در این تنگنا،تیراندازی از میان ایرانیان پیدا شد که نامش آرش بود و در کمانگیری برتر از همه بود. او از فراز کوه تیری رها کرد که تا مرز مرسوم میان ایران و توران پیش رفت و بر درختی نشست و به این ترتیب تورانیان سرافکنده به سرزمین خویش بازگشتند. اما آرش که در این میان از نیروی جان خویش در تیر دمیده بود، هنگام پرتاب تیر کشته شد.

بیرونی می گوید که آرش پیش از پرتاب تیر برهنه شد و از فشار کمانگیری خویش بدنش پاره پاره شد. و چنین می نماید که آرش کهن ترین پهلوان شهید ایرانی باشد.

کهن ترین اشاره مکتوب به داستان آرش ، به یشت هشتم مربوط می شود. در آنجا ستاره ی تیر که شتابان به سوی دریای فراخکرت راه می سپارد، به تیر آرش تیرانداز مانند شده است. در این بند از اوستا " بهترین تیراندازایرانی" دانسته شده و با صفت سخت کمان ستوده شده است. این عبارت اوستایی ارخشه خشویوی-ایشو( آرش سخت کمان) بعدها در آثار دوران اسلامی به صورت ( آرش شیواتیر) دگردیسی یافته است.چنان که مثلا در مجمل التوارخ به چنین صفتی برای آرش بر می خوریم.

تمام متون در این نکته همداستان هستند که پرتاب تیر در روز سیزدهم تیر ماه ،در روز جشن تیرگان انجام گرفته و حتی برخی جشن تیرگان را یادبودی برای فداکاری آرش دانسته اند. در مورد نقطه ی انجام این کنش بزرگ، اختلاف نظرهایی وجود دارد.

در اوستا، قید شده که آرش تیر خود را از کوه ایریوخشوثه پرتاب کرد، و آن تیر در کوه خوننت بر زمین فرود آمد. بیرونی ایریوخشوثه را در رویان دانسته است، وفخرالدین اسعد گرگانی در منظومه ی ویس و رامین جای آن را ساری گرفته است:

اگر خوانند آرش را کمانگیر       که از ساری به مرو انداخت یک تیر

چنان که از بیت بالا می آید، گرگانی فرودگاه تیر را مرو دانسته است، و روایت دیگر به بیرونی تعلق دارد که کوه خوننت را در فرغانه می داند و این با  نظر پژوهشگران جدیدتر نیز همخوان است. چنان که مینورسکی خوننت را با کوه هماون در شرق کپه داغ یکی می گیرد که به فرغانع نزدیک است. در بیشتر تاریخههای دوران اسلامی محل فرود تیر آرش را بر درختی در سرزمین فرغانه یا مرو دانسته اند.

 

 اسطوره شناسی پهلوانان ایرانی، شروین وکیلی

آثارالباقیه عن القرون الخالیه، ابوریحان بیرونی ، ترجمه اکبر دانا سرشت ،انتشارات امیرکبیر

 

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر به عنوان مهمان

0
نظر شما به دست مدیر خواهد رسید
  • مهمان - مهمان

    با درود بر شما خانم بدیعی بخاطر نوشتن چنین متن زیبا ونشان دهنده گذشت و فداکاری آرش؛آرش همیشه زنده هست آرش همیشه میماند و هیپکس نمیتواند در تاریخ این مرز و بوم جای آرش را بگیرد درود بروان پاک شهیدان وطن

فرتوری از نگارخانه

hamayeshkohnvardi46_20101211_539793076.jpg

تبلیغ ویژه

واپسین نوشته ها

گزارش تصویری

پیوند ها

خبرخوان یافت نشد

تبلیغ 2