نشست نقد و بررسي كتاب «فرهنگ شاهنامه » در نمایشگاه کتاب تهران
منوچهر ارغواني - فرهنگ شاهنامه نوشته ی علی رواقی در بیست و پنجمین نمایشگاه کتاب تهران با حضور دکتر جلال الدیا کزازی بررسی شد.
در نشست نقد و بررسي كتاب «فرهنگ شاهنامه» نوشته علي رواقي كه در نمايشگاه كتاب برگزار شد، رواقي درباره اهميت نگارش اين كتاب گفت: در اين هزار سال، فرهنگي درباره شاهنامه نوشته نشده است كه دربردارنده واژههاي شاهنامه باشد. لغتنامههاي فارسي هم واژگان شاهنامه را دربر ندارند و حتا فرهنگ معاصر و لغتنامه دهخدا هم اين اطلاعات را ندارند.
اين شاهنامهپژوه در ادامه افزود: ما چاپ دقيقي از «شاهنامه» نداريم و همه چاپهاي «شاهنامه» نادرستيهاي فراواني دارند. اين موضوع به مصححان «شاهنامه» بازنميگردد؛ چون مصحح بر اساس نسخههاي در دسترس، موضوع را مينگارد. چيزي كه در تصحيح « شاهنامه» اهميت دارد، شناخت نسخههاست. 10 نسخه برجسته داريم كه كارهايي بر روي آنها انجام شده است. اما اين نسخهها حدود 250 سال به صورت ميانگين با زمان نگارش شاهنامه فاصله دارند. دوره قرن پنج و شش اوج آشوبها در زمان فارسي است. از قرن پنج به بعد واژهها، ساخت و تعبيرات در زبان فارسي عوض ميشود و ضبطهاي نادرستي از كلمهها انجام شده است.
او ادامه داد: هزار سال گذشته و ما فرهنگي براي شاهنامه نداشتيم، جز فرهنگ معجم شاهنامه و فرهنگ لغت عبدالقادر. اما اين فرهنگها هم شناختي از زبان شاهنامه نداشتند و پيوند عاطفي با فردوسي نداشتند؛ چون لغات زشتي به اسم فردوسي در فرهنگنامههاشان آمده است.
رواقي درباره كتاب «فرهنگ شاهامه» عنوان كرد: براي نگارش اين كتاب 700هزار برگه نوشته شده است و اين كتاب 750 تا 800 لغت را دربر ميگيرد كه هيچكدام از فرهنگنويسان آنها را نياوردهاند يا معني درستي از آنها به دست ندادهاند.
او افزود: ريشهنويسي واژگان در اين كتاب نيامده است؛ اما اين موضوع را در فرهنگي كه در دست نگارش دارم و فرهنگ بزرگ شاهنامه در هفت تا هشت جلد است، خواهم آورد
در ادامه اين نشست، ميرجلالالدين كزازي درباره كتاب «فرهنگ شاهنامه» گفت: فرهنگي كه رواقي فراهم آورده است، تا آنجا كه من ميدانم، دستاورد سالها پژوهش پيگير و باورمندانه اوست. او با دلبستگي و باور استوار به «شاهنامه»، اين فرهنگ را فراهم آورده است و من پروايي ندارم بگويم از ديد من، اين فرهنگ در نوع خود بيهمتاست. من فرهنگي نميشناسم كه در چندي و چوني به اين كتاب پهلو بزند.
او در ادامه متذكر شد: هيچ دانشآموخته فرهيختهاي گماني در اين سخن ندارد كه ما در اين روزگار نيازي ستوهآور به فرهنگهاي ويژه داريم. هريك از شاهكارهاي ادب فارسي بايد فرهنگ ويژه خود را داشته باشند؛ چون هر سخنوري زباني دارد كه از آن خود اوست. واژههايي را كه در زبان فارسي آشنايند، او ميتواند در معناي هنري به كار ببرد و همين است كه زبان فارسي زباني است بيكرانه كه به آساني ميتوان واژههايي نو در آن پديد آورد.
اين پژوهشگر همچنين عنوان كرد: من بر آنم كه ما با فرهنگهاي فراگير نميتوانيم دشواريهاي شاهكارهاي ادبي ايران را بگشاييم و بايد براي هر كدام فرهنگي ويژه پديد آوريم كه اين كاري است سترگ و در توان يك تن هم نيست. اگر دكتر رواقي توانسته است چنين كاري را انجام دهد، به اين دليل است كه سالها در حال كار است و اين در توان هر پژوهندهاي نيست؛ پس به ناچار بايد بنيادي توانمند با همكاران دانا و با هزينه بسنده پديد آورد تا بتوانيم اين نياز را برآورده كنيم.
كزازي با اشاره به به سرآمدن زمانه دانشنامهنويسي گفت: ما بيش از آنچه كه به دانشنامه نياز داشته باشيم، به اين فرهنگها نياز داريم. ديرزماني است كه دانشنامهنويسي در جهان به سر آمده است. ما بيش از دانشنامه به شناخت فرهنگ و ادب خود نياز داريم.
او همچنين افزود: من اين فرهنگ را دو بار خواندم؛ يك بار داوري كردم و اين بار آن را باريكتر خواندم. باور من اين است كه ارزش بخش نخستين، بخش بينشورانه يا نظري كه رواقي ديدگاههاي خود را درباره چگونه نگريستن به شاهنامه در آن نوشته است و نمونههايي را از واژههايي آورده كه در شاهنامه به خوبي خوانده نشدهاند، به اندازه خود فرهنگ ارزشمند است.
در ادامه اين نشست، حسن انوري، فردوسي را يكي از بزرگترين نوابغ بشري خواند و گفت: ما متأسفانه شايسته اين اثر بزرگ فردوسي كاري نكردهايم و بايد براي هر اثر ادبي، فرهنگي جاودانه نوشت و اين موضوع بايد جا بيفتد. همانطور كه براي شكسپير و ديگران در غرب فرهنگهايي نوشته شده است. اينكه ما بخواهيم با فرهنگ دهخدا «شاهنامه» بخوانيم، انتظاري عبث است.
او خطاب به رواقي گفت: آيا به نظر شما ابتدا بايد فرهنگ نوشت و بعد «شاهنامه» را تصحيح كرد و يا ابتدا بايد به تصحيحي كامل از « شاهنامه» رسيد و بعد بر اساس آن فرهنگ نوشت؛ زيرا به نظر ميرسد شما هيچكدام از شاهنامههاي مصحح را تصحيح نهايي نميدانيد.
رواقي در پاسخ به اين سؤال گفت: اگر من ميخواستم ابتدا به تصحيح متن «شاهنامه» بپردازم، مجال اين كار نبود و اين اندك آگاهي خودم را نميتوانستم به دانشجويان و علاقهمندان منتقل كنم.
كزازي نيز درباره اين موضوع گفت: اگر بخواهيم فرهنگها را به زباني بنويسيم كه يك متن يكسره پيرايششده باشد، فرهنگ نوشته نميشود؛ چون من فكر ميكنم اين پيرايش هرگز به انجام نميرسد. اين يك داد و ستد بيپايان است. يك فرهنگ پايه به وجود ميآيد و هر چه ويرايش متن پيش رفت، فرهنگ تصحيح ميشود.
مجتبي منشيزاده هم كه در اين نشست حضور داشت، عنوان كرد: فرهنگهايي از اين دست بايد متنبنياد باشند و از دل تصحيح به وجود بيايند. هر چند سالي اين فرهنگها بايد بازبيني شوند و نظرات جديد به آنها اضافه شود. فرهنگها به خوانش متن كمك ميكنند و خوانش متن به اصلاح فرهنگنامه ياري ميرساند؛ اين فرآيند دوسويه است.
جلد دوم كتاب «فرهنگ شاهنامه» در 2222 صفحه با شمارگان 2300 نسخه در فرهنگستان هنر و به قلم علي رواقي منتشر شده است

















نظر خود را اضافه کنید.
ارسال نظر به عنوان مهمان