تاجیک ها حاملان اصلی فرهنگ و ادب فارسی در آسیای مرکزی هستند. گذشتۀ تاریخ ایشان این نکته را به خوبی روشن می سازد. تاجیک ها در منطقۀ آسیای مرکزی، بخشی از افغانستان و شمال شرق خراسان بزرگ و ماوراء النهر سکنت داشته و دارند. خطی که از استرآباد [گرگان امروزه] به یزد کشیده شود، به عنوان مرز غربی اقامتگاه تاجیکان معرفی شده است. در بررسی قومیات تاجیک ها به یک اتفاق نظر میان بسیاری از مؤرخین دست می یابیم، که این گروه قومی از ایرانی هستند، که در ماوراء النهر زندگی می کنند. الاوه بر این بسیاری از مؤرخین کلمۀ "تاجیک"-را عمومیت داده و در مواردی آن را بر همۀ اقوام ایرانی اطلاق نموده اند و به ابارتی همۀ فارسی زبانان دنیارا تاجیک نموده اند. برخی از مؤرخین تاجیکان را نژاد اولیۀ آریایی می دانند و معتقدند، که نژاد آریایی اولین بار در سرزمین تاجیکان و در ماوراء النهر پدید آمده است و سپس وارد منطقه کنونی سرزمین ایران شده است. سعید نفیسی می گوید: "در شمال شرق ایران امروز سرزمین بسیار حاصلخیزی واقع است، که ما دلبستگی مخصوصي به آن داریم. بسیاری از دانشمندان بزرگ عقیده دارند، که نژاد آریایی در آن سرزمین، در دامنۀ کوه های هندوکوش در کنار رود جیحون و سیحون نخستین روز های خویش را گزرانیده اند. کتاب آسمانی "اوستا" کشوری را نشان می دهد، که آب و هوای آن بهشتی بود و اجداد ما نخست در آن جا پرورش یافته اند و به قرینه میتوان یافت، که مراد همان سرزمين موجود ایرانیان و خطۀ دلکش سواحل جیحون و سیحون است. علمای تاریخ عقیده دارند، که ما ایرانیان از آن جا آمدیم و ایران امروز به منزلۀ خانۀ دوم ماست." سرزمین تاجیکان در تاریخ به نام ایران و ایرانیان پیوند خورده است. در اساطیر و تاریخ باستان نیز نام این سرزمین برده شده است. در دورۀ هخامنشیان و سپس در روزگار ساسانیان این منطقه یکی از آبادترین قسمت های ایران به شمار می آمده است. پس از وروداسلام نیز خوارزم و ماوراء النهر خراسان آبادترین ولایات آسیای مرکزی بوده است. در قرون سوم و چهاروم هجری دو سلسلۀ سفاریان و سامانیان در منطقه قدرتی عظیم یافته اند. پس از این دوره ها و حتی قرن های متمادی این منطقه بزرگترین شعرای زبان فارسی را پروریده است. پیشرو این سلسله رودکی و خلقش، آخرین این زنجیره جامی است. دانشمندان بزرگی چون ابو علی سینا (٩٨٠-١٠٣٧)، فیلسوف و شاعر بزرگ ناصر خسرو (١٠٠٣-١٠٨٨)، فیلسوف و شاعر بزرگ عمر خیام (١٠٤٠-١١٣٣)، عدیب صابر ترمذی (وفات ١١٥٢)، نظامی عروضی سمرقندی (قرن عفتوم هجری)، کمال خجندی (وفات ١٣٩٠)،عبدالرحمن جامی (١٤١٤-١٤٩٣) همگی مظاهر افتخارپارسي زبانان تاجیکانند. این خطه از نظر تربیت دانشمندان بسیار زرخیز بوده است و از جملۀ تربیتیافتگان این منطقه همچونین میتوان از بخاری (قرن ١٢)، رشیدی سمرقندی (قرن ١٢)، اسیرالدین اسیکتی (وفات ١٢١٢)، سیف اسفرگی (قرن ١٢) و خواجه عصمت بخاری (وفات ١٤٢٦) نام برد. با توجه با همسایگی با مناطق ترکنشین تاجیکان همیشه مورد هجوم اقوام ترک بوده اند. این سرنوشت موهومی است، که تاجیک ها در طول تاریخ با آن زندگی نموده اند و این همسایگی مشکلات فراوانی را برای این قوم در طول تاریخ به وجود آورده است. در واقیع تاجیک ها مرز برخورد تمدون و فرهنگ ایرانی با اقوام ترک بوده اند. تاجیک ها نمایندۀ تمدون و فرهنگ ایران بودند و از این رهگذر ترکان به ایشان نیاز داشتند. اما با این همه در طی تاریخ به دفعات متعدد تاجیکان مورد حملۀ ترک ها قرار گرفته اند. از قرن یازدهوم میلادی به بعد بسیاری از نواحی ایرانی نشن به حملات ترک ها درامد. با این حال برخی مناطق نیز خود را از این خطر رهانیده اند. به طور کلی تاجیک ها در حفظ هویت ایرانی و فارسی خویش بسیار مقاومت کردند. در سده های آخر نیز تاجیکان صورت جدی مورد تهاجم فرهنگ روسی قرار گرفتند. با این حال تاجیک ها مقاومت ترین قوم آسیای مرکزی در حفظ هویت، فرهنگ و زبان خویش بوده اند. تاجیکستان سرسخت ترین جمهوری در مقابل برنامۀ ایجاد خلق واحدشوروی و در مقابل این برنامه، که توسط روسیۀ مرکزی به اجرا در می آید، به صوت شدیدتری در مقایسه با دیگر اقوام به روابط و مقاومت درتاريخ روی آورد. تاجیک ها در حفظ زبان فارسی نیز مقاومت فراوان از خود نشان داده اند. زبان فارسی که در تاجیکستان زبان تاجیکی گفته می شود و یکی از ارکان اصلی حفظ هویت در این جمهوری است، تاجیک ها دوران متمادی خود را با این زبان از خطر نفوذ به سلطۀ فرهنگ و زبان ترکی نگاه داشته اند. برای تاجیک ها زبان فارسی بیش از آن چه در ایران وجود دارد، حائز اهمیت است. هر تاجیک به عنوان بخشی از هویت قومی به زبان نیاكان خودنگاه می کند و به همین دلیل احترام خاصی براي این زبان قائل است. علاوه بر این تاجیکان بزرگان شعر وادب فارسی از قبیل فردوسی، رودکی، بیدیل، دهلوی و... از جایگاه ویژه برخوردارند و به ویژه در میان دانشگاهیان و دانشمندان توجه ویژه ای نثبت به شخسیت ها ابراز می شود. زبان فارسی امروزین تاجیکستان شباهت زیادی به فارسی دری دارد. ملك ا لشعرای بهار در این زمینه می نوسد: "زبان فارسی دری اصلاً لهجۀ اهالی ماوراءالنهر: سمرقند و بخاراست که در این جایگاه تاجیکان زندگی می کنند." حفظ گونۀ اصیل زبان فارسی در تاجیکستان و عدم تغییر و تحول فراوان در آن، چنان که در ایران پدید آمده است، که دهه های متمادی سلطۀ زبان روسی، قرون متمادی فشار زبان ترکی و همچنین محصور بودن تاجیکستان در خشکی موجب شده است، که این زبان از رشد لازم برخوردار نباشد. با این حال این معنای عدم تغییر در زبان فارسی تاجیکستان نیست، بلکه گویش های زبان تاجیکی در نواحی مرزی این کشور کمی متأثر از زبان همسایگان است. تفاوت های اندک زبان تاجیکی رایج در تاجیکستان و بخش های از سمرقند و بخارا با زبان فارسی مربوط به یک قرن اخیر است... مختصري از کتاب "جایگاه ایران در آسیای مرکزی" مهدی سنایی نهاوندی. تهران، ١٣٧٦.باسپاس علی

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر به عنوان مهمان

0
نظر شما به دست مدیر خواهد رسید
  • هیچ نظری یافت نشد
تهیه شده توسط Komento